Kumanlar Kumanlar, kökenleri Sarı Irmağın doğusuna uzanan Türk göçmenlerdi. Savaş halindeki Hitay kabileleri tarafından vatanlarından kovulduktan sonra, onuncu yüzyılda batıya doğru göç ettiler. Kumanlar sonunda başka bir Türk kabilesi olan Kıpçaklar ile ittifak kurarak Kazak bozkırlarına ulaştı. On ikinci ve on üçüncü yüzyıllarda bu iki grup birleşti ve birlikte günümüz Bulgaristan ve Kazakistan arasındaki geniş bölgeye hakim oldular. Kuman-Kıpçak birliği, güçlü bir merkezi hükümeti olan bir imparatorluktan ziyade hısımlık ve askeri kuvvete dayalı güç kullanan, bağımsız kabilelerden oluşan bağımsız bir birlikti. Askeri güç başlıca okçu hafif süvariler ve ağır zırhlı mızraklılardan oluştu ancak mancınıklar ve balistalar da düzenli olarak kullanıldı. Kumanlar Kiev Knezliği'ne, Balkanlara ve Harzemşah İmparatorluğuna bazı seferler düzenledi. Ünlü Klan şefi Boniak (krl. 1091-1107) Bizans imparatoruna Levounion'daki bir Peçenek işgalini püskürtmesi için yardım etti, Kiev yakınlarındaki birkaç manastırı yağmaladı, Macar kralı Coloman'ı yenilgiye uğrattı ve bunların hepsini yalnızca birkaç yıl içinde yaptı. Ne var ki Kumanlar, çevredeki devletler üzerindeki nüfuzlarını arttırmak için evlilik ve askerlik hizmeti gibi daha diplomatik taktikler de kullandı. Örneğin klan şefi Seyhan, kızı Elizabeth'i Macaristan Kralı V. Stephen ile evlendirdi. Bulgaristan'da, Bizanslılara karşı 1185'te yapılan ayaklanmanın başarısında Kuman süvarisinin yardımı çok büyüktü. Ardından, bazı Kuman liderleri İkinci Bulgaristan Devleti (1186-1396) kurulduğunda soylular sınıfına yükseltildi. Kumanlar karşılaştıkları pek çok medeniyetin etkileriyle asimile olsa da Kuman-Kıpçak kültürü uzun süre boyunca göçebe yaşam tarzına sadık kaldı. Ekonomileri hayvancılık ve ticarete dayalıydı. Yalnızca küçük bir azınlığı demircilik ya da deri işçiliği gibi yerleşik faaliyetlerde bulundu. Toplum aile etrafında yapılandırılmıştı. Akraba ailelerle birlikte bir klan olarak yaşayıp hareket ettiler. Kumanlar, Balballar adı verilen insan biçimindeki taş ya da tahta heykeller ile kadim ruhlarına tapındı. Şamanizm'i uyguladıklarından, hayvan ruhlarına da inandılar. Özellikle köpek ve kurt kutsal olarak görüldü. Örneğin Klan şefi Boniak, savaştan önceki gece kurtlar ile uluyarak Macar kralıyla savaş şartlarının elverişli olduğuna karar verdi. On üçüncü yüzyılın başlarında, Moğol ve Tatar orduları Kuman-Kıpçak birliğini fethetti. Kotyan Han Ruslarla ittifak kurarak direniş göstermeye çalıştı ancak 1223'te Kalka Nehri'nde büyük bir yenilgiye uğradı. Ardından pek çok Kuman komşu devletlere kaçarak buralarda zamanla yerel halka asimile oldular. Ancak diğerleri tutsak alınıp köle olarak satıldı. Mısır Sultanı Salih Eyyub (slt. 1240-1249), birçok Kuman-Kıpçak satın alıp onları yüksek eğitimli savaşçı köleler olan Memlukler olarak kütüğe geçirdi. 1250'ye kadar, Memlukler askeri güçlerini Mısır'da gücü ele geçirmek için kullandı, böylece Memluk Sultanlığını (1250-1517) kurdular. Yüzyıldan fazla süre boyunca, bu güçlü imparatorluğun sultanı Kuman-Kıpçak kökenli oldu.