Sự ra đời của thuốc súng Người Trung Hoa phát minh ra thuốc súng vào thế kỷ XI và ứng dụng nó trong quân sự để đẩy hỏa tiễn. Tuy nhiên, những thứ vũ khí đó thiên về phô trương hơn là hữu dụng. Người Trung Hoa còn thử nghiệm cả với pháo hoa nữa. Họ không nhận ra uy lực tiềm tàng của thuốc súng khi dùng làm chất nổ hoặc chất đẩy cho vũ khí phóng. Thuốc súng dần được lưu truyền sang phương tây, nơi người châu Âu biết cách khai thác khía cạnh phá hoại của nó nhiều hơn. Tác phẩm nghệ thuật lâu đời nhất được lưu giữ ở châu Âu mô tả một thứ vũ khí dùng thuốc súng xuất hiện năm 1326. Khẩu pháo thô sơ này được nạp một loại giáo chứ không phải đạn. Người châu Âu đã làm thí nghiệm với thuốc súng trong nửa thế kỷ trước. Bản mô tả công thức chế tạo thuốc súng cổ nhất còn được lưu giữ xuất hiện năm 1260 và được cho là của một thầy dòng người Anh tên Roger Bacon. Đến năm 1340, loại đạn pháo làm bằng chì, sắt và đá được đưa vào sử dụng. Quân Anh mang pháo đến chiến trường ở Crécy năm 1346, nhưng không có chiến ký nào nhắc đến tính hữu dụng của chúng. Pháo Người ta phải mất vài thế kỷ thí nghiệm mới có thể chế tạo được loại vũ khí dùng thuốc súng thực sự hữu dụng. Một điểm khó khăn là phải chế tạo được loại thuốc súng cháy nhanh, đều và có uy lực mạnh. Một điểm nữa là pháo cần có thiết kế phù hợp để không bị toác nòng. Kỹ thuật sản xuất yếu kém đã gây hại lớn cho các khẩu pháo đời đầu, và khi chúng được sử dụng, cả người bắn và người bị bắn đều gặp nguy hiểm. Chẳng hạn, Vua James II của Scotland đã bỏ mạng vì một khẩu pháo phát nổ vào năm 1460. Mãi đến giữa thế kỷ XV, kỹ thuật chế tạo thuốc súng và pháo mới đạt đủ độ tiên tiến để chúng được công nhận là thứ vũ khí quan trọng. Điều đó được thể hiện rõ vào năm 1453, khi những khẩu pháo công thành khổng lồ nã hoàng loạt tảng đá to lớn, phá tan tường thành Constantinople. Mặc dù nguyên do gần sát nhất khiến Constantinople thất thủ là một cánh cổng nhỏ bị bỏ ngỏ, nhưng nếu không như thế, thì hẳn những loạt pháo công phá đó vẫn có thể mở ra một hướng công kích trực tiếp. Pháo ở thời Trung Cổ được sử dụng để công phá tường trong các tình huống vây hãm và để công kích hàng ngũ quân địch đông đảo trên chiến trường. Khả năng phá vỡ những bức tường cao, dựng đứng của pháo đã khiến kỹ thuật xây lâu đài phải được điều chỉnh. Những bức tường dốc thấp xuất hiện, thay thế cho những bức tường cao thẳng. Trong giai đoạn này, pháo còn rất nặng nên không mấy hữu dụng. Rất khó di chuyển chúng đến vị trí mới trong lúc hành động. Súng hỏa mai Hình minh họa các loại súng hỏa mai khác nhau xuất hiện từ khoảng năm 1350. Đây là những vũ khí thô sơ, gồm một ống rỗng bịt một đầu và một lỗ trổ ở gần đầu bịt để châm thuốc súng. Một ngòi chậm (dây cháy chậm) được đặt vào vỗ đó để đốt bột thuốc và đẩy viên đạn được nạp sẵn ra khỏi nòng súng. Với các súng hỏa mai đời đầu, việc ngắm bắn không có mấy tác dụng. Chúng chỉ có hiệu quả khi có nhiều người bắn hàng loạt vào các mục tiêu đông đảo. Đến năm 1450, súng hỏa mai được trang bị cho hầu hết các đội quân tân tiến ở châu Âu. Tuy vậy, cung và nỏ vẫn được dùng làm vũ khí phóng cho bộ binh cho đến hết thế kỷ XVI, vì chúng vẫn có hiệu quả và không đắt đỏ.