Người Inca Người Inca là những người cai trị đế quốc thổ dân châu Mỹ vĩ đại cuối cùng ở Nam Mỹ và là những người sáng lập nên nhà nước tiền Colombo lớn nhất châu Mỹ. Với khởi điểm là một bộ lạc nhỏ từ khu vực Cuzco tại Peru, người Inca đã xây dựng một vương quốc của riêng mình và trở thành một cường quốc ở trung tâm dãy Andes vào đầu thế kỷ 15. Năm 1438, người đứng đầu Vương quốc Chanca thấy chướng mắt với sự thống trị về văn hóa ngày một áp đảo của người Inca và thách thức quyền lực của họ. Người Inca đã đẩy lùi cuộc xâm lược của Chanca và đáp trả bằng công cuộc bành trướng lớn liên tục kéo dài gần một thế kỷ. Sau khi đánh bại cuộc xâm lược của người Chanca vào năm 1438, Pachacuti Inca đã lập ra Đế chế Inca. Pachacuti là con trai út của Vua Viracocha, người cai trị người Inca từ năm 1410. Khi Viracocha và người kế nhiệm ông đã chỉ định, Inca Urqu, rời bỏ Cuzco giữa cuộc xâm lược, Pachacuti và một số binh lính còn lại đã bảo vệ thành phố. Trong những năm tiếp theo, hoàng đế Inca phối hợp chặt chẽ với con trai mình, Topa Inca Yupanqui, và truyền dạy về đường lối chiến tranh nhưng bỏ qua kiến thức về trị quốc. Do đó, Topa Yupanqui trở thành một nhà lãnh đạo quân sự thậm chí còn thiện chiến hơn, mở rộng đáng kể quy mô của đế quốc, nhưng có nguy cơ phát triển quá mức kiểm soát. Nền kinh tế và xã hội Inca phụ thuộc rất nhiều vào cấu trúc quyền lực dạng kim tự tháp, trong đó giới tinh hoa ban phát của cải của đế quốc cho những người hứa trung thành với họ. Những người ở đáy kim tự tháp xã hội được chu cấp đủ để sinh tồn và được bảo vệ trước các cuộc tấn công, miễn là họ không phá vỡ ba quy tắc cơ bản là “Ama Suwa, Ama Llulla, Ama Qella” (Không trộm cắp, không nói dối và không lười biếng). Hơn nữa, Đế quốc Inca nằm trên vùng đất có trữ lượng vàng và bạc lớn nhất thế giới, khiến họ trở thành một trong những nền văn minh giàu có nhất thế giới (nếu không muốn nói là giàu có nhất) vào thời điểm đó. Thay vì dựa vào vũ lực hoặc công nghệ tiên tiến, quân đội Inca vượt mặt kẻ địch bằng các chiến thuật quân sự hiệu quả, đặc biệt là các cuộc tấn công vũ bão có tổ chức và bằng cách điều chỉnh binh lính cho phù hợp với các địa hình khác nhau ở phía tây Nam Mỹ. Khi đối đầu với Huanca, người Inca đã sử dụng các cuộc tấn công quân sự nhanh chóng để gây bất ngờ và ngăn chặn cuộc xung đột lâu dài và khó khăn. Khi chống lại Đế quốc Chimor, một quốc gia với điểm nổi trội là sở hữu những người thợ kim loại lành nghề nhất ở châu Mỹ vào Thời kỳ tiền Columbus (và có thể là binh lính được trang bị áo giáp tốt nhất ở Tân thế giới trước khi người châu Âu đến), người Inca đã lấy địa hình sa mạc của khu vực làm lợi thế, cắt đứt các con sông cung cấp nước sạch cho thủ đô Chimor hùng mạnh của Chan-Chan và buộc họ phải đầu hàng. Quân đội Inca bao gồm các nền văn minh khác nhau mà họ đã chinh phục trong công cuộc mở mang bờ cõi, trong đó mỗi nền văn minh lại mang vũ khí và kỹ năng của riêng mình vào chiến trận. Do đó, không có gì lạ khi thấy quân đội đế quốc Inca được trang bị cung thủ Amazon, lính ném đá Andes, lính chùy Chimor, lính giáo Cañari, kiếm sĩ Aymara và tất cả đều được lãnh đạo bởi tướng lĩnh Inca tinh nhuệ. Hải quân Inca không tồn tại theo nghĩa quân sự, dù truyền thuyết kể rằng tàu của họ có thể ra khơi rất xa trên Thái Bình Dương. Bằng chứng khảo cổ cũng cho thấy các nền văn minh vùng Andes phụ thuộc rất nhiều vào biển cả để sinh tồn. Nghiên cứu gần đây tiết lộ thêm rằng các tỉnh cực bắc của Đế quốc Inca giao thương với vùng Trung Mỹ. Năm 1527, Pax Incaica, một thời kỳ dài, tương đối hòa bình và thịnh vượng được duy trì bởi Hoàng đế Huayna Capac, đã kết thúc khi Hoàng đế Huayna bất ngờ qua đời bệnh đậu mùa, một căn bệnh mà người Inca chưa từng biết đến. Bệnh đậu mùa và các căn bệnh khác đến từ châu Âu đã tàn phá Đế quốc Inca, cướp đi sinh mạng của hầu hết cư dân nơi này. Năm 1529, đế quốc gần như không có quân vương rơi vào cuộc nội chiến khi các con trai của Huayna Capac, hoàng tử Huascar và anh trai cùng cha khác mẹ của ông là Atahualpa, chiến đấu để giành quyền kiểm soát đất nước. Giữa sự hỗn loạn này, Francisco Pizarro và một nhóm quân Tây Ban Nha đã đến bờ biển Peru với ý định chiếm đoạt kho báu huyền thoại của người Inca. Đế quốc Inca đi đến hồi kết vào năm 1533, khi Atahualpa đã giành chiến thắng nhưng bị Pizarro bắt giữ và hành quyết dù đã trao tiền chuộc là hai căn phòng lớn chứa đầy vàng bạc. Người Tây Ban Nha đã sử dụng lối ngoại giao xảo trá để liên minh với các dân tộc bị chinh phục của Đế quốc Inca (đặc biệt là Huanca) và do đó, họ cung cấp cho người Tây Ban Nha lực lượng cần thiết để khuất phục người Inca. Tuy nhiên, nền văn minh Inca vẫn tồn tại cho đến năm 1572 nhờ lợi dụng các tranh chấp nội bộ đang diễn ra trong nội bộ quân Tây Ban Nha. Dù sau này có những nỗ lực tái tạo Đế quốc Inca đã sụp đổ, nhưng không một nền văn minh Andes nào do thổ dân châu Mỹ lãnh đạo vươn lên để giành lại vinh quang cổ xưa của người Inca